जगातील सर्वात प्रगत देश बनतोय ‘वृद्धांची वसाहत’! जपानमध्ये तरुणांची संख्या का घटतेय? समोर आली धक्कादायक कारणे…

टोकियो: अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि शिस्तबद्ध जीवनशैलीसाठी जगभर ओळखला जाणारा जपान सध्या एका अत्यंत गंभीर लोकसंख्याविषयक संकटाचा (Demographic Crisis) सामना करत आहे. देशात तरुणांची संख्या वेगाने घटत असून वृद्धांचे प्रमाण सातत्याने वाढत आहे. घसरणारा जन्मदर, तसेच तरुणांमध्ये लग्न आणि मुलांविषयीची अनास्था यामुळे जपान जगातील सर्वात वेगाने ‘वृद्ध होणारा देश’ ठरत आहे. ही परिस्थिती अशीच राहिली, तर देशाची अर्थव्यवस्था, कामगार वर्ग (Workforce) आणि सामाजिक सुरक्षा व्यवस्थेवर याचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात.

भीतीदायक आकडेवारी आणि सद्यस्थिती

जपानमध्ये दरवर्षी जन्म घेणाऱ्या मुलांच्या संख्येत विक्रमी घट नोंदवली जात आहे. विद्यार्थ्यांची संख्या कमी झाल्यामुळे अनेक शाळा आणि महाविद्यालये बंद करावी लागत आहेत. जपानच्या एकूण लोकसंख्येपैकी ६५ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या वृद्धांचे प्रमाण जवळपास ३० टक्क्यांपर्यंत पोहोचले आहे, जे जगात सर्वाधिक आहे. याचा मोठा ताण देशाच्या पेन्शन आणि आरोग्य व्यवस्थेवर पडत आहे.

तरुणांची संख्या घटण्यामागची मुख्य कारणे:

महागडी जीवनशैली आणि शिक्षणाचा खर्च: जपानमध्ये राहणे, दैनंदिन खर्च आणि मुलांच्या उच्च शिक्षणाचा खर्च प्रचंड वाढला आहे. या आर्थिक भारामुळे बहुतांश तरुण जोडपी एकतर एकाच मुलाला प्राधान्य देतात किंवा मूल जन्माला घालणेच टाळतात.

अतिताणाचा वर्क कल्चर (Work Culture): जपानमधील तणावपूर्ण कामाचे वातावरण आणि ओव्हरटाईम जगजाहीर आहे. कामाचे प्रदीर्घ तास आणि करिअरमधील तीव्र स्पर्धेमुळे तरुणांना वैयक्तिक आयुष्य किंवा कुटुंबासाठी वेळच मिळत नाही.

विवाहाबद्दल उदासीनता आणि एकटेपणा: जपानी तरुणांमध्ये लग्न न करता एकटे राहण्याचा कल झपाट्याने वाढला आहे. सामाजिक जबाबदाऱ्यांपासून दूर राहून स्वतंत्र आयुष्य जगण्याच्या मानसिकतेमुळे विवाह दरात मोठी घट झाली आहे.
महिलांसाठी करिअर आणि कुटुंबाचा संघर्ष: बाळंतपणानंतर नोकरीत पूर्ववत रुजू होणे अजूनही महिलांसाठी आव्हानात्मक ठरते. त्यामुळे अनेक उच्चशिक्षित आणि नोकरदार तरुणी विवाह तसेच मातृत्वापासून लांब राहणे पसंत करत आहेत.

शासकीय योजना ठरतायत अपुऱ्या

जपान सरकारने मूल वाढवण्यासाठी विशेष आर्थिक अनुदान (Subsidies), मोफत डे-केअर सुविधा, सरकारी डेटिंग ॲप्स आणि पालक रजा (Parental Leave) यांसारख्या अनेक योजना राबवल्या आहेत. मात्र, वाढती महागाई आणि आधुनिक जीवनशैलीमुळे हे प्रोत्साहन तरुणांना कुटुंब सुरू करण्यासाठी पुरेसे ठरत नसल्याचे स्पष्ट होत आहे.