अभ्यासाचा ताण की कौटुंबिक अपेक्षा? NCRB च्या अहवालाने वाढवली चिंता; विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येत ‘हे’ राज्य देशात सर्वात पुढे!
नवी दिल्ली / मुंबई: देशभरात विद्यार्थ्यांचे मानसिक आरोग्य आणि शैक्षणिक दबावाबाबत पुन्हा एकदा अत्यंत चिंताजनक आकडेवारी समोर आली आहे. नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड्स ब्युरोच्या (NCRB) ताज्या अहवालानुसार, भारतात गेल्या एका दशकात विद्यार्थ्यांनी टोकाचे पाऊल उचलण्याच्या घटनांमध्ये धक्कादायक वाढ नोंदवली गेली आहे.
गेल्या काही वर्षांचा विचार केल्यास, स्पर्धा परीक्षांमधील जीवघेणी चुरस, अभ्यासाचे ओझे, करिअरची अनिश्चितता आणि पालकांच्या वाढत्या अपेक्षा यांमुळे विद्यार्थी प्रचंड मानसिक तणावाचा सामना करत आहेत. या अहवालातील आकडेवारी अत्यंत अस्वस्थ करणारी असून, देशभरात विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या सर्वाधिक प्रकरणांमध्ये महाराष्ट्र सलग अव्वल स्थानी राहिला आहे.
NCRB अहवालातील ठळक व धक्कादायक आकडेवारी:
वर्ष २०२४ मध्ये देशभरात एकूण १४,४८८ विद्यार्थ्यांनी आत्महत्या केल्या. वर्ष २०१४ च्या तुलनेत या आकड्यात तब्बल ८० टक्क्यांची थेट वाढ झाली असून, हा गेल्या १० वर्षांतील सर्वोच्च आकडा ठरला आहे. वर्ष २०१४ ते २०२४ या ११ वर्षांच्या कालावधीत देशभरात एकूण १,२३,९१८ विद्यार्थ्यांनी आपली जीवनयात्रा संपवली.
महाराष्ट्र राज्य देशभरात अव्वल
नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड्स ब्युरोने (NCRB) प्रसिद्ध केलेल्या आकडेवारीनुसार, २०१४ ते २०२४ दरम्यान नोंदवल्या गेलेल्या एकूण घटनांपैकी सर्वाधिक म्हणजेच सुमारे १७,००० आत्महत्येची प्रकरणे एकट्या महाराष्ट्रातून समोर आली आहेत. महाराष्ट्राखालोखाल या यादीत सुमारे १०,००० प्रकरणांसह उत्तर प्रदेश दुसऱ्या स्थानावर आहे. विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या बाबतीत महाराष्ट्र गेल्या अनेक वर्षांपासून देशात सातत्याने आघाडीवर राहणे ही शिक्षणतज्ज्ञ आणि मानसशास्त्रज्ञांसाठी अत्यंत गंभीर चिंतेची बाब ठरत आहे.
विद्यार्थ्यांवर कोणत्या कारणांमुळे वाढतोय ताण?
स्पर्धा परीक्षा आणि अभ्यासाचे ओझे: बोर्डाच्या परीक्षा, NEET, JEE आणि सरकारी नोकऱ्यांच्या स्पर्धा परीक्षांमध्ये अव्वल येण्यासाठी विद्यार्थ्यांवर २४ तास मानसिक दबाव असतो.
कौटुंबिक अपेक्षांचे ओझे: मुलांची आवड आणि क्षमता न समजून घेता त्यांच्याकडून अवाजवी यश मिळवण्याची अपेक्षा पालकांकडून बाळगली जाते.
मानसोपचार व समुपदेशनाचा अभाव: बहुतांश शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये नियमित मानसिक आरोग्य तपासणी किंवा तणावमुक्तीसाठी योग्य समुपदेशन केंद्र (Counselling System) उपलब्ध नसतात. त्यामुळे विद्यार्थी नैराश्याच्या गर्तेत ढकलले जातात आणि स्वतःला एकटे समजतात.
(टीप: मानसिक ताण किंवा नैराश्यातून बाहेर पडण्यासाठी संवाद अत्यंत महत्त्वाचा आहे. मदतीसाठी राष्ट्रीय हेल्पलाइन Tele-MANAS (14416 / 1800-891-4416) वर २४ तास मोफत समुपदेशन उपलब्ध आहे.)
