Navaratri pooja विशेष-आजपासून शारदीय नवरात्रोत्सवाला प्रारंभ; जाणून घ्या घटस्थापनेची विधी, पूजा आणि महत्त्व
मुंबई: आदिशक्ती, जगदंबा माता दुर्गेच्या आराधनेचा शारदीय नवरात्रोत्सव आज, रविवारपासून सुरू होत आहे. पुढील नऊ दिवस देवीच्या नऊ रूपांची पूजा, आरती, उपवास, जप आणि विविध धार्मिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून नवरात्रोत्सव साजरा केला जाणार आहे. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घटस्थापना किंवा कलशस्थापना करण्याला विशेष महत्त्व आहे. या विधीद्वारे देवीचे आवाहन करून नऊ दिवसांच्या पूजेला सुरुवात केली
शारदीय नवरात्रोत्सवाचा पहिला दिवस
सकाळी ६.३१ ते १०.२७
नवी मुंबईसाठी दिलेला घटस्थापना मुहूर्त
अभिजित मुहूर्त : दुपारी १२.०१ ते १२.४८.
महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या पंचांगांनुसार आपल्या शहरातील स्थानिक पंचांगानुसार वेळ निश्चित करावी.
घटस्थापनेसाठी आवश्यक पूजेचे साहित्य
- मातीचा घट किंवा तांब्याचा कलश
- स्वच्छ माती आणि जव किंवा गहू
- पाणी, अक्षता आणि सुपारी
- आंब्याची पाने किंवा परंपरेनुसार उपलब्ध पवित्र पाने
- नारळ, लाल वस्त्र आणि लाल फुलांची माळ
- हळद, कुंकू, चंदन आणि फुले
- दिवा, अगरबत्ती, कापूर
- फळे, नैवेद्य आणि दुर्वा
- देवीची मूर्ती किंवा प्रतिमा
पूजेचे साहित्य घरातील परंपरेनुसार कमी-अधिक असू शकते.
घटस्थापना कशी करावी? संपूर्ण विधी
- पूजेची जागा स्वच्छ करा
घरातील देवघर किंवा पूजेची जागा स्वच्छ करून तेथे पाट किंवा चौरंग ठेवा. त्यावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरा. स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करा.
- माती आणि जव किंवा गहू पेरा
परंपरेनुसार स्वच्छ पात्रात माती भरून त्यात जवाचे दाणे पेरा. त्यावर आवश्यकतेनुसार थोडे पाणी शिंपडा. जवाची किंवा गव्हाची वाढ समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते.
- कलशाची स्थापना करा
कलश स्वच्छ करून त्यात पाणी भरा. परंपरेनुसार अक्षता, सुपारी आणि नाणे घाला. कलशाच्या मुखाशी आंब्याची पाने लावा आणि त्यावर नारळ ठेवा. कलशाला कुंकू, हळद आणि लाल धागा लावून तो जवाच्या पात्राजवळ स्थापित करा.
- देवीचे आवाहन आणि पूजन करा
सर्वप्रथम गणपतीचे स्मरण करा. त्यानंतर कलशाला गंध, अक्षता, फुले अर्पण करून दुर्गामातेचे आवाहन करा. देवीची प्रतिमा असल्यास तिचे पूजन करा आणि दुर्गामातेची आरती म्हणा.
- नैवेद्य आणि आरती
देवीला फळे, खीर, पेढे किंवा घरातील परंपरेनुसार तयार केलेला नैवेद्य अर्पण करा. दुर्गा चालीसा, देवी स्तोत्र किंवा दुर्गा सप्तशतीचे पठण करा. शेवटी कुटुंबीयांसह आरती करून प्रसाद वाटा.
घटस्थापनेचे महत्त्व काय?
- शक्तीची उपासना: देवी दुर्गेच्या शक्ती, धैर्य आणि विजयाचे प्रतीक म्हणून नवरात्र साजरे केले जाते.
- कलशाचे महत्त्व: कलश हा मंगलकार्य, पवित्रता आणि समृद्धीचे प्रतीक मानला जातो.
- जव पेरण्याची परंपरा: जवाची वाढ पाहून शुभतेची आणि समृद्धीची भावना व्यक्त केली जाते.
- नऊ दिवसांची साधना: देवीच्या शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कूष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी आणि सिद्धिदात्री या नऊ रूपांची पूजा केली जाते.
नवरात्रीमध्ये कोणते नियम पाळावेत?
- घर आणि पूजेची जागा स्वच्छ ठेवावी.
- दररोज देवीची पूजा, आरती आणि शक्य असल्यास नामस्मरण करावे.
- उपवास करायचा असल्यास आपल्या प्रकृतीला अनुकूल आहार घ्यावा. उपवास करणे बंधनकारक नाही.
- घटाजवळ पाणी सांडणार नाही आणि जवाची माती कोरडी पडणार नाही याची काळजी घ्यावी.
- अखंड दिवा लावण्याची परंपरा असल्यास अग्निसुरक्षेची काळजी घ्यावी. दिवा सुरक्षित, स्थिर जागी ठेवावा आणि ज्वलनशील वस्तूंपासून दूर ठेवावा.
- नऊ दिवस पूजा शक्य नसल्यास आपल्या घरच्या परंपरेनुसार साधी पूजा आणि देवीचे स्मरण करावे.
नवरात्रोत्सवाची सांगता कधी?
२०२६ मध्ये शारदीय नवरात्रोत्सव ११ ऑक्टोबरपासून सुरू होऊन २० ऑक्टोबरपर्यंत चालणार आहे. त्यानंतर २१ ऑक्टोबर रोजी विजयादशमी अर्थात दसरा साजरा केला जाणार आहे.
महत्त्वाचे: घटस्थापनेची पद्धत, मंत्र आणि विसर्जनाचे नियम घराण्याच्या परंपरेनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे आपल्या कुटुंबातील प्रथा किंवा स्थानिक गुरुजींचे मार्गदर्शन पाळणे योग्य ठरेल. देवीची भक्ती, श्रद्धा आणि मनःपूर्वक केलेली पूजा यांनाच सर्वाधिक महत्त्व आहे.
