महाराष्ट्रावर कोरड्या दुष्काळाचे सावट! २० जिल्ह्यांतील ८६ तालुक्यांत पावसाचा दीर्घ खंड

मुंबई : अतिवृष्टीच्या संकटातून सावरत असतानाच महाराष्ट्रासमोर आता पावसाच्या दीर्घ खंडाचे नवे संकट उभे ठाकले आहे. ऑगस्टपासून सप्टेंबरच्या मध्यापर्यंत राज्यातील अनेक भागांत पावसाने पाठ फिरवल्याने शेती संकटात सापडली आहे. दररोज २.५ मिमीपेक्षा कमी पावसाचा निकष आणि उपलब्ध सरकारी आकडेवारीनुसार राज्यातील २० जिल्ह्यांमधील तब्बल ८६ तालुक्यांत सलग २० दिवसांपेक्षा अधिक काळ पावसाचा खंड नोंदवला गेला आहे.

यातील २७ तालुक्यांत ३० दिवसांहून अधिक काळ पाऊस झालेला नाही. विशेष म्हणजे अहिल्यानगरमधील कर्जत आणि पुणे जिल्ह्यातील शिरूरमध्ये तब्बल ४४ दिवसांचा पावसाचा खंड नोंदला गेला आहे. त्यामुळे खरीप हंगामातील पिकांसमोर मोठे संकट उभे राहिले असून शेतकऱ्यांच्या हातातोंडाशी आलेला घास वाया जाण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

कर्जत-शिरूरमध्ये ४४ दिवस पाऊसच नाही

सरकारी अहवालातील आकडेवारीनुसार, १ ऑगस्ट ते १३ सप्टेंबरदरम्यान—

• कर्जत (अहिल्यानगर) आणि शिरूर (पुणे) – ४४ दिवसांचा खंड
• येवला (नाशिक), बारामती, दौंड, पुरंदर (पुणे), माण (सातारा) – ४३ दिवसांचा खंड
• खामगाव (बुलढाणा) – ४१ दिवसांचा खंड
• संगमनेर, परांडा, देवळाली, कळवण, इंदापूर, फलटण, माळशिरस – सुमारे ४० दिवसांचा खंड

म्हणजेच अनेक भागांत पावसाची प्रतीक्षा आता दिवसांची नव्हे, तर दीड महिन्यापर्यंत पोहोचली आहे.

उत्तर महाराष्ट्र सर्वाधिक प्रभावित

पावसाच्या दीर्घ खंडाचा फटका राज्याच्या विविध भागांना बसला आहे.

विभाग| प्रभावित जिल्हे| प्रभावित तालुके
उत्तर महाराष्ट्र| ४| ३१
विदर्भ| ७| २२
पश्चिम महाराष्ट्र| ४| १७
मराठवाडा| ५| १६

उत्तर महाराष्ट्रातील जळगाव, अहिल्यानगर, नाशिक आणि धुळे जिल्ह्यांतील ३१ तालुके प्रभावित झाले आहेत. विदर्भातील बुलढाणा, अकोला, अमरावती, वाशीम, वर्धा, यवतमाळ आणि नागपूरमधील २२ तालुक्यांवर पावसाच्या खंडाचा परिणाम झाला आहे.

पश्चिम महाराष्ट्रातील पुणे, सोलापूर, सातारा आणि सांगलीतील १७ तालुके, तर मराठवाड्यातील बीड, छत्रपती संभाजीनगर, धाराशिव, परभणी आणि जालना जिल्ह्यांतील १६ तालुके या यादीत आहेत.

२७ तालुक्यांत ३० दिवसांहून अधिक खंड

पावसाच्या खंडाची तीव्रता पाहता परिस्थिती आणखी गंभीर असल्याचे चित्र आहे.

३० दिवसांपेक्षा अधिक खंड असलेले २७ तालुके सध्या सर्वाधिक चिंतेचे केंद्र ठरले आहेत. त्यानंतर २५ ते ३० दिवसांचा खंड असलेले २६ तालुके, तर २० ते २५ दिवसांचा खंड असलेले आणखी ३३ तालुके आहेत.

याचा अर्थ राज्यातील एकूण ८६ तालुके पावसाच्या दीर्घ खंडाच्या विळख्यात सापडले आहेत.

सोयाबीन-कापूस-तूर संकटात

ऑगस्टचा मोठा कालावधी आणि सप्टेंबरच्या सुरुवातीचा काळ कोरडा गेल्याने जमिनीतील ओलावा झपाट्याने कमी झाला आहे. सोयाबीन, कापूस, बाजरी, मका आणि तूर यांसारख्या खरीप पिकांवर त्याचा थेट परिणाम होत आहे.

विशेषतः पिकांच्या वाढीच्या आणि दाणे भरण्याच्या निर्णायक टप्प्यात पावसाने दडी मारल्याने उत्पादनात घट होण्याची भीती शेतकऱ्यांकडून व्यक्त केली जात आहे.

अतिवृष्टी पाठोपाठ आता पावसाच्या खंडाचे संकट

यंदाच्या हंगामात काही भागांत अतिवृष्टी आणि काही भागांत पावसाचा मोठा खंड, अशा दुहेरी संकटाचा सामना शेतकऱ्यांना करावा लागत आहे. त्यामुळे केवळ पावसाची एकूण सरासरी पाहण्याऐवजी पावसातील खंड, पिकांची सद्यस्थिती, जमिनीतील ओलावा, उपलब्ध पाणीसाठा आणि चाऱ्याची परिस्थिती यांचेही मूल्यांकन करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

‘दुष्काळसदृश’ स्थितीच्या मदतीकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष

पावसाचा खंड आणखी वाढल्यास अनेक भागांत परिस्थिती गंभीर होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे प्रभावित तालुक्यांमध्ये पिकांचे पंचनामे, पावसाच्या खंडाचे प्रत्यक्ष मूल्यांकन आणि शेतकऱ्यांच्या नुकसानीचा आढावा घेण्याची मागणी जोर धरत आहे.

शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत, पीक नुकसानभरपाई, पाणी आणि चाऱ्याची उपलब्धता याबाबत सरकारने तातडीने निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.